Musiała to być
Rogoz: Wnioski o złożenie pozwu i ustalenie wartości sporu w przypadkach związanych z
odwołaniem umów
kredytów konsumenckich, BKR 2015, 228
3. Prawo do uzyskania informacjiPoza sądem instytucje kredytowe często są już wezwane listem z odwołaniem do przedstawienia
zrozumiałego „rozliczenia” relacji umowy kredytowej po odwołaniu17. Jest to w swej naturze prawo do uzyskania informacji. Czy takie prawo istnieje, dotąd nie zostało rozstrzygnięte sądownie –
o ile jest to widoczne. Przy odpowiadaniu na to pytanie należy dokonać różnicowania:
a) Prawo do informacji w przypadku nadal trwających umów kredytowych
W przypadku nadal trwających umów kredytowych prawo to może być oparte na obowiązku prowadzenia księgowości przez instytucję kredytową. W praktyce, z reguły, wraz z zawarciem umowy
kredytowej dochodzi również do zawarcia umowy konta bieżącego (często w umowie kredytowej
określanej jako „
konto uznaniowe” lub „
konto obciążeniowe”), na którym odbywa się wypłata
kredytu
oraz rozliczenia rat. Ta umowa nie jest objęta odwołaniem relacji umowy kredytowej i istnieje samodzielnie. Obowiązek prawidłowego prowadzenia tego konta bieżącego wynika z prawa publicznego z § 238 ust. 1 HGB, ponieważ
konto to kwalifikuje się jako księga handlowa18. Odnosząc się do § 666 BGB – dogmatycznie
traktując,
konto bieżące to umowa o zarządzanie z charakterem umowy usługowej w rozumieniu § 675
BGB19 – obowiązek prowadzenia księgowości został przez orzecznictwo sformułowany tak, że bank musi przekazywać klientowi na bieżąco wyciągi bankowe i zestawienia rozliczeń, które zawierają wszystkie zmiany20.
Jednakże muszą one być poprawne i kompleksowe, aby właściciel konta mógł śledzić rozwój konta oraz saldo21. Właścicielowi konta przysługuje nawet prawo do żądania dodatkowych informacji: Jeśli znaczenie i obliczenia
poszczególnych transakcji nie wynikają jednoznacznie z wyciągów bankowych i ewentualnych załączonych dowodów, bank jest zobowiązany do udzielenia dalszych wyjaśnień, jeżeli sam jest w stanie to zrobić22.
W szczególności, jeśli bank naliczył klientowi odsetki i opłaty za świadczone usługi bez ich szczegółowego rozpisania, klient może żądać informacji (stawek odsetkowych, opłat za usługi itp.),
które są mu potrzebne do sprawdzenia poprawności obliczeń na podstawie posiadanych dokumentów23. Z tego punktu widzenia, bank po otrzymaniu oświadczenia o odwołaniu i związanej z nim rezygnacji z relacji umowy kredytowej nie
może po prostu kontynuować dotychczas przekazywanych wyciągów bankowych. Są one bowiem błędne od momentu otrzymania oświadczenia o odwołaniu, ponieważ nie uwzględniają relacji
(nowej) odwrotnej likwidacji stosunku. Dlatego konsument jako właściciel konta bieżącego ma prawo do korekty, które oczywiście można również dochodzić drogą sądową.
b) Prawo do informacji w przypadku już spłaconych umów kredytowych
Dla konsumenta sytuacja staje się trudniejsza w przypadku odwołania już spłaconej umowy kredytowej, jeśli
(tymczasem) również związana z nią umowa konta bieżącego została zakończona. W już zacytowanym
orzeczeniu Sądu Najwyższego z 1985 r. jasno określono, że właścicielowi konta nie przysługuje zwykle
„obszerny prawo rachunkowe” po zakończeniu umowy rachunku bieżącego24. Uzasadniono to tym, że
instytucja kredytowa zostałaby w sposób nie do przyjęcia obciążona, gdyby wymagać od niej, aby po
zamknięciu rachunku zawsze na żądanie dostarczała wyczerpujące, czytelne i zrozumiałe zestawienie
wszystkich ruchów na koncie od otwarcia konta oraz przedstawiała odpowiednie dokumenty; takie
zobowiązanie byłoby sprzeczne z zasadami sumienia i uczciwej praktyki handlowej25.
Czy decyzja, która nadal jest cytowana w literaturze26, powinna mieć zastosowanie wciąż w 2015 r.,
jest jednak podane pod znakiem zapytania: Możliwości przetwarzania danych gwałtownie wzrosły
w ciągu ostatnich 20 lat. Dlatego dla banków udzielenie żądanej informacji mogłoby być dziś akceptowalne,
Rogoz: Wnioski o złożenie pozwu i ustalenie wartości sporu w przypadkach związanych z odwołaniem umów
kredytów konsumenckich (BKR 2015, 228)
zwłaszcza że takie informacje nie zostały dotychczas udzielone w tej formie (czyli rozliczenia po przekształceniu w odwrotną likwidację)27.
c) Formułowanie wniosków o uzyskanie informacji
Odpowiedni wniosek o uzyskanie informacji mogłoby brzmieć:
Pozwana [= Bank] zostaje zobowiązana do udzielenia powodowi [= Konsumentowi] na podstawie odwołania z dnia
XXX końcowego rozliczenia relacji umowy kredytowej o numerze XXX oraz wynikającej z tego
odwrotnej likwidacji stosunku.
W praktyce stwierdzenia, wnioski o uzyskanie informacji i pozwu częściowo składane są w formie pozwów etapowych
. Przeszkód proceduralnych wobec tego nie ma.