Fragment uzasadnienia wyroku z dnia 12.07.2016 (XI ZR 501/15):
39
a) Wbrew stanowisku sądu apelacyjnego, który uznał, że instytucja prekluzji nie ma zastosowania do wiecznego prawa odstąpienia, prawo odstąpienia może zostać prekludowane (por. ….). Ustawodawca nie wprowadził żadnego prawnego wyłączenia instytucji prekluzji ani poprzez Ustawę wdrażającą dyrektywę w sprawie
kredytów hipotecznych i zmieniającą postanowienia prawa handlowego, co jednocześnie świadczy o uznaniu przez ustawodawcę istnienia tej instytucji zasadniczo zawsze w kontekście praw odstąpienia przez konsumentów (por. …).
40
b) Prekluzja jako odmiana niedozwolonego korzystania z prawa wynikająca z nielojalnego opóźnienia dochodzenia praw (BGH, wyrok z 27 czerwca 1957 r *IIZR15/56, BGHZ25, 47, 51 f.; Palandt/Grüneberg, BGB, 75 wyd., §242, par. 87) wymaga obok momentu czasowego, od którego biegnie istotny termin rozpoczynający się z zawarciem umowy konsumenckiej, istnienia momentu okolicznościowego. Prawo ulega prekluzji, gdy dłużnik może, po okresie czasu, oczekiwać, iż ze względu na bezczynność wierzyciela i ustawił się na to, że ten nie będzie już dochodził swojego prawa, tak że opóźnione dochodzenie uderza w zasady lojalności. Do upływu czasu muszą dołączyć szczególne okoliczności zależące od zachowania osoby uprawnionej, uprawniające do uzasadnionego zaufania dłużnika, że osoba uprawniona nie będzie już dochodzić swojego prawa (stała orzecznicza praktyka, por….). Decydującym o istnieniu prekluzji jest ostatecznie sytuacja wynikająca z okoliczności konkretnej sprawy, które są przez sąd faktyczny ustalane i oceniane (BGH, wyrok z 9 października 2013 r XII ZR 59/12, WM 2014, 82 par. 7 mwN).
41
W przypadku zakończonych umów
kredytu konsumenckiego, jak w niniejszej sprawie, zaufanie do przedsiębiorcy, że odstąpienie nie nastąpi zgodnie z powyższymi zasadami, może mieć wartość ochronną, nawet jeżeli udzielone przez niego pouczenie o odstąpieniu początkowo nie było zgodne z przepisami ustawowymi i nie zwrócił uwagi konsumenta na odstąpienie zgodnie z § 355 ust. 2 zdanie 2 BGB w wersji obowiązującej od 1 sierpnia 2002 r do 10 czerwca 2010 r, w związku z art. 229 § 9 ust. 2 EGBGB. Ponieważ, mimo że prawo do późniejszego udzielenia pouczenia o odstąpieniu zachowuje swoją ważność po zakończeniu umowy
kredytu konsumenckiego z mocy prawa. Udzielenie takiego pouczenia po zakończeniu umowy nie jest jednak już sensowne, ponieważ oświadczenie woli konsumenta, którego kontynuacja prawa odstąpienia ma być wprowadzona do świadomości konsumenta, nie skutkuje powracającymi w przyszłość powtarzalnymi obciążeniami.
42
c) Z ustaleń dokonanych przez sąd apelacyjny nie wynika jednoznacznie, że prawo odstąpienie powoda uległo prekluzji zgodnie z wymienionymi warunkami. Sąd nie może zatem zająć stanowiska przed oceną okoliczności wymaganych przez sąd faktyczny, zwłaszcza dotyczących momentu okolicznościowego, zwłaszcza że strony nie miały dotychczas wystarczającej okazji - na podstawie dotychczasowego stanowiska sądu apelacyjnego - do przedstawienia ostatecznych argumentów dotyczących okolicznościowego punktu widzenia.
W punktach 39 i 40 BGH nie przekazuje niczego nowego. Więc nic przerażającego.
Jednak, jeśli w punkcie 41 jest wspomniane, że pouczenie po zakończeniu umowy nie jest już sensowne, ponieważ oświadczenie woli konsumenta, … nie skutkuje powtarzalnymi obciążeniami w przyszłości, banki mogą to potraktować jako punkt odniesienia.
Mimo to, z min. dwóch powodów uważam to argument za nieprzekonujący:
1. Sędzia BGH podkreśla w wyroku w punkcie 23, że
• „odstąpienie powinno być wolne od jakichkolwiek wymogów uzasadnienia“,
• „naruszenie § 242 BGB nie może wynikać z faktu, iż cel, jaki chciał osiągnąć ustawodawca, udzielając prawa odstąpienia, nie był decydujący dla wykonywania prawa odstąpienia“,
• ustawa „- jak brak obowiązku uzasadniania - pozostawia wolą konsumenta [decyzję] o odwołaniu swojego oświadczenia woli i z jakich przyczyn“,
• z „celu ochrony określonego w przepisach prawa udzielających prawa odstąpienia, nie można zasadniczo wyciągnąć wniosku o ograniczeniu prawa odstąpienia na mocy § 242 BGB“,
• ustawodawca miał za zadanie stworzyć art. 229 § 38 ust. 3 EGBGB, „ponieważ cel, uwalniania się z długoterminowych umów o wysokich obecnie oprocentowanych stawkach, nie stoi na przeszkodzie korzystaniu z prawa odstąpienia“.
Skoro zatem cel ochrony prawa odstąpienia i motywy kredytobiorcy według woli ustawodawcy i zdaniem BGH nie odgrywają roli i podkreśla to, nie można, moim zdaniem, przywołać tego - rzekomego - celu ochronnego za pośrednictwem prekluzji.
Uważam, że te ustalenia sądów BGH są sprzeczne.
2. Jeśli BGH podkreśla, że sensowne jest udzielenie pouczenia tylko wtedy, gdy oświadczenie woli do odwołania nadal „tworzy powtarzalne obciążenia w przyszłości…“, uważam to za błędne.
„Sensowne“ jest każde pouczenie, które umożliwia konsumentowi rozważenie istnienia prawa odstąpienia i w razie potrzeby jego wykonanie. Przy tym nie ma znaczenia motywacja konsumenta ani to, ile rat już zapłacił i może żądać ich zwrotu.
Wyobraźmy sobie: konsument, który zapłacił 82 z 84 rat, nadal może skutecznie odstąpić, bo pozostały jeszcze 2 raty do zapłacenia w przyszłości i żądać zwrotu wszystkich już zapłaconych rat. Inny konsument, który przypadkowo zapłacił już wszystkie raty, nie mógłby tego zrobić?
Cel prawa odstąpienia polega nie tylko na możliwości uniknięcia przyszłych obciążeń, ale - jak pokazują orzeczenia BGH i wszystkich sądów instancji - na możliwości zwolnienia się z już poniesionych obciążeń wstecz.
„Argument przyszłościowy“ jest absolutnie nietrafiony.
Nawet jeśli to nadal będzie mało prawdopodobne, że banki spełnią wymagane kryterium okolicznościowe przez BGH w przypadku odstąpienia (będą próbować), mam nadzieję, że BGH porzuci swoje „Argument przyszłościowy“.
- By Alex [CryptoMod]